Komisja penitencjarna, jeśli nie zrobił tego sąd, klasyfikuje skazanych i wskazuje zakład karny, w którym mają odbyć karę. Poniżej przedstawiamy rodzaje i typy zakładów karnych.
Zgodnie z art. 69 KKW, w celu odbycia kary pozbawienia wolności można być skierowanym do zakładu dla młodocianych (M), odbywających karę po raz pierwszy (P), recydywistów penitencjarnych (R) oraz odbywających karę aresztu wojskowego (W). Występują również zakłady karne dla kobiet oraz przeznaczone im oddziały w więzieniach ogólnych.
Rodzaje zakładów karnych
Zakłady karne w zależności od rodzaju i typu różnią się od siebie stopniem izolacji i zabezpieczenia, obowiązkami i uprawnieniami osadzonych, jak również zakresem poruszania się w obrębie zakładu i poza nim.
- Zakład karny dla młodocianych – trafiają do niego osoby poniżej 21 roku życia, które obligatoryjnie odbywają karę w systemie programowego oddziaływania, ukierunkowanego na resocjalizację. W wyjątkowych sytuacjach skazany po ukończeniu 21 lat nadal może przebywać w zakładzie dla młodocianych. Często kieruje się tam osoby skazane po raz pierwszy, które wyraziły na to zgodę i wyróżniają się dobrym zachowaniem.
- Zakład karny dla recydywistów – umieszcza się w nim skazanych za przestępstwa lub wykroczenia umyślne, którzy odbyli już taki wyrok. Do tego rodzaju zakładu mogą też trafić skazani za działalność w grupie przestępczej, odbywający karę za czyn o charakterze terrorystycznym oraz osoby, które z przestępstwa lub wykroczenia uczyniły stałe źródło dochodu.
- Zakład karny dla odbywających karę po raz pierwszy – kieruję się do nich skazanych, którzy nigdy wcześniej nie byli pozbawieni wolności oraz osoby odbywające zastępczą karę pozbawienia wolności lub ukarane karą porządkową. W wyjątkowych okolicznościach w zakładzie tym mogą również zostać osadzeni recydywiści.
- Zakład karny dla odbywających karę aresztu wojskowego – klasyfikuje się do nich żołnierzy odbywających wyrok od miesiąca do 2 lat pozbawienia wolności. Skazani biorą udział w obowiązkowym szkoleniu wojskowym, a także muszą stosować się do dyscypliny. Osadzeni przebywają w zakładzie karnym w pełnym umundurowaniu, pozbawionym godła polskiego oraz stopnia.
Typy zakładów karnych
Oprócz rodzajów zakładów karnych wyróżnia się 3 typy: zamknięty, półotwarty i otwarty.
- Zakład zamknięty – cele są zamknięte i mogą być otwarte tylko przez określony czas, jeśli nie ma do tego wynikających ze względów bezpieczeństwa przeciwskazań. Skazanym przysługują 2 widzenia w miesiącu oraz możliwość wykonywania pracy (z wyjątkiem skazanych na dożywocie). Widzenia są nadzorowane, rozmowy kontrolowane, a korespondencja podlega cenzurze.
- Zakład półotwarty – wyróżnia go mniejszy stopień izolacji. W ciągu dnia cele są otwarte, a skazani są kierowani do pracy poza zakładem karnym z konwojem lub bez. Raz na 2 miesiące mogą ubiegać się o przepustkę, która łącznie nie przekracza 14 dni w roku. W miesiącu przysługują 3 nadzorowane widzenia. Rozmowy mogą być kontrolowane, a korespondencja cenzurowana.
- Zakład otwarty – charakteryzuje się małą izolacją i uproszczonym systemem ochrony. Cele są otwarte przez cały dzień i noc, a zatrudnieni poza zakładem karnym nie są konwojowani. Skazani odbywają karę we własnym ubraniu, mogą otrzymywać pieniądze z depozytu i przygotowywać sobie samodzielnie dodatkowe posiłki. Otrzymują przepustkę raz w miesiącu, która łącznie nie przekracza 26 dni w roku. Widzenia nie są ograniczone. Rozmowy nie podlegają kontroli, a korespondencja cenzurze.
Najczęściej zadawane pytania
Zgodnie z art. 69 KKW skazanego można skierować do zakładu dla młodocianych (M), odbywających karę po raz pierwszy (P), recydywistów penitencjarnych (R) oraz odbywających karę aresztu wojskowego (W). Funkcjonują też zakłady karne dla kobiet oraz przeznaczone dla nich oddziały w więzieniach ogólnych. O klasyfikacji i wskazaniu zakładu decyduje komisja penitencjarna, jeżeli nie zrobił tego sąd.
Osoby poniżej 21. roku życia, które obligatoryjnie odbywają karę w systemie programowanego oddziaływania, ukierunkowanego na resocjalizację. W wyjątkowych sytuacjach skazany może przebywać tam nadal po ukończeniu 21 lat. Często kieruje się tam również osoby skazane po raz pierwszy, które wyraziły na to zgodę i wyróżniają się dobrym zachowaniem.
Do zakładu dla recydywistów trafiają skazani za umyślne przestępstwa lub wykroczenia, którzy odbyli już taki wyrok, a także osoby skazane za działalność w grupie przestępczej, za czyn o charakterze terrorystycznym oraz te, które z przestępstwa uczyniły stałe źródło dochodu. Do zakładu dla odbywających karę po raz pierwszy kieruje się osoby nigdy wcześniej niepozbawione wolności oraz odbywające zastępczą karę pozbawienia wolności lub ukarane karą porządkową — w wyjątkowych okolicznościach mogą tam trafić także recydywiści. W zakładzie dla odbywających karę aresztu wojskowego przebywają żołnierze z wyrokiem od miesiąca do 2 lat; biorą udział w obowiązkowym szkoleniu wojskowym i przebywają w pełnym umundurowaniu, pozbawionym godła i stopnia.
Cele są zamknięte i mogą być otwierane tylko na określony czas, o ile nie ma przeciwwskazań ze względów bezpieczeństwa. Skazanym przysługują 2 widzenia w miesiącu oraz możliwość wykonywania pracy (z wyjątkiem skazanych na dożywocie). Widzenia są nadzorowane, rozmowy kontrolowane, a korespondencja podlega cenzurze.
W półotwartym izolacja jest mniejsza: cele są otwarte w ciągu dnia, skazani mogą pracować poza zakładem z konwojem lub bez, raz na 2 miesiące mogą ubiegać się o przepustkę (łącznie do 14 dni w roku), a w miesiącu przysługują 3 nadzorowane widzenia; rozmowy mogą być kontrolowane, a korespondencja cenzurowana. Zakład otwarty to mała izolacja i uproszczony system ochrony: cele są otwarte dzień i noc, zatrudnieni poza zakładem nie są konwojowani, skazani odbywają karę we własnym ubraniu, mogą otrzymywać pieniądze z depozytu i samodzielnie przygotowywać dodatkowe posiłki. Przepustka przysługuje raz w miesiącu (łącznie do 26 dni w roku), widzenia nie są ograniczone, a rozmowy i korespondencja nie podlegają kontroli.
