Zabezpieczenie majątkowe ma na celu zabezpieczenie mienia oskarżonego w celu wykonania przyszłej kary w zakresie majątkowym lub o naprawę szkody wynikającej z przestępstw przeciwko mieniu. Środek ten ma na celu zapobieganie wyzbycia się mienia przez oskarżonego, co mogłoby przyczynić się do późniejszych ewentualnych trudności w wykonaniu wyroku.
Zgodnie z kodeksem postępowania karnego w przypadku zarzucania oskarżonemu popełnienia przestępstwa, za które lub w związku z którym można orzec: grzywnę, świadczenie pieniężne, przepadek, środek kompensacyjny oraz zwrot pokrzywdzonemu lub innemu uprawnionemu podmiotowi korzyści majątkowej, jaką sprawca osiągnął z popełnionego przestępstwa, albo jej równowartości może z urzędu nastąpić zabezpieczenie wykonania tego orzeczenia na mieniu oskarżonego.
Decyzja o zabezpieczeniu majątkowym
W postępowaniu przygotowawczym decyzję o zabezpieczeniu majątku podejrzanego podejmuje prokurator, który musi mieć podstawy do zastosowania zabezpieczenia (musi istnieć uzasadnione podejrzenie, że oskarżony w trakcie postępowania będzie dążył do uniemożliwienia wykonania kary np. zapłaty grzywny). Prokurator wnoszący o zabezpieczenie majątkowe musi znać przesłanki świadczące o tym że kara zostanie na podejrzanego nałożona. W przypadku gdy w toku postępowania okaże się że oskarżony nie posiada mienia, które mogłoby być zabezpieczone, prokurator ma obowiązek odstąpienia od zabezpieczenia majątkowego.
Należy pamiętać, że zabezpieczenie mienia nie prowadzi do utraty przez oskarżonego prawa jego własności a jedynie powoduje ograniczenie możliwości dysponowania nim.
Postanowienie o zabezpieczeniu musi zawierać podstawowe wymogi formalno-prawne, które precyzuje kodeks postępowania karnego m.in. wskazanie przedmiotu zabezpieczenia z zaznaczeniem czego ono dotyczy oraz określić wartość zabezpieczonego mienia.
Jeśli potrzeba zabezpieczenia majątku powstanie już po postawieniu oskarżonemu zarzutów, taką decyzję musi podjąć sąd.
Oczywiście na postanowienie dotyczące zabezpieczenia majątku przysługuje oskarżonemu możliwość złożenia odwołania do sądu.
Sposób zabezpieczenia majątku
Sposoby zabezpieczenia majątkowego precyzuje kodeks postępowania cywilnego (art. 747).
Zabezpieczenie roszczeń pieniężnych następuje przez:
- zajęcie ruchomości, wynagrodzenia za pracę, wierzytelności z rachunku bankowego albo innej wierzytelności lub innego prawa majątkowego;
- obciążenie nieruchomości obowiązanego hipoteką przymusową;
- ustanowienie zakazu zbywania lub obciążania nieruchomości, która nie ma urządzonej księgi wieczystej lub której księga wieczysta zaginęła lub uległa zniszczeniu;
- obciążenie statku albo statku w budowie hipoteką morską;
- ustanowienie zakazu zbywania spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu;
- ustanowienie zarządu przymusowego nad przedsiębiorstwem lub gospodarstwem rolnym obowiązanego albo zakładem wchodzącym w skład przedsiębiorstwa lub jego częścią albo częścią gospodarstwa rolnego obowiązanego.
Najczęściej zadawane pytania
Ma zabezpieczyć mienie oskarżonego pod przyszłe wykonanie kary w zakresie majątkowym lub naprawę szkody wynikającej z przestępstw przeciwko mieniu. Chodzi o to, by oskarżony nie wyzbył się majątku, co utrudniłoby późniejsze wykonanie wyroku.
Gdy oskarżonemu zarzuca się przestępstwo, za które lub w związku z którym można orzec grzywnę, świadczenie pieniężne, przepadek, środek kompensacyjny albo zwrot korzyści majątkowej osiągniętej z przestępstwa lub jej równowartości. Zabezpieczenie wykonania takiego orzeczenia na mieniu oskarżonego może nastąpić z urzędu.
W postępowaniu przygotowawczym — prokurator, który musi mieć uzasadnione podejrzenie, że oskarżony będzie dążył do uniemożliwienia wykonania kary, i znać przesłanki świadczące o tym, że kara zostanie nałożona. Jeżeli okaże się, że oskarżony nie ma mienia, które można zabezpieczyć, prokurator ma obowiązek odstąpić od zabezpieczenia. Gdy potrzeba zabezpieczenia powstanie już po postawieniu zarzutów, decyzję podejmuje sąd. Na postanowienie przysługuje odwołanie.
Nie — zabezpieczenie mienia nie prowadzi do utraty prawa własności, a jedynie ogranicza możliwość dysponowania nim. Postanowienie musi przy tym wskazywać przedmiot zabezpieczenia, zaznaczać, czego ono dotyczy, i określać wartość zabezpieczonego mienia.
Sposoby precyzuje art. 747 Kodeksu postępowania cywilnego. Zabezpieczenie roszczeń pieniężnych następuje przez zajęcie ruchomości, wynagrodzenia za pracę, wierzytelności z rachunku bankowego albo innej wierzytelności lub prawa majątkowego; obciążenie nieruchomości hipoteką przymusową; ustanowienie zakazu zbywania lub obciążania nieruchomości bez księgi wieczystej; obciążenie statku hipoteką morską; zakaz zbywania spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu; a także ustanowienie zarządu przymusowego nad przedsiębiorstwem lub gospodarstwem rolnym.
